Τον ή των; Της ή τις;

Το Κυκλοφορικό Σύστημα Το κυκλοφορικό σύστημα είναι υπεύθυνο για τη μεταφορά αίματος σε όλο το σώμα μας. Μέσω του αίματος μεταφέρονται οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά και άλλες ουσίες που είναι απαραίτητες για τη σωστή λειτουργία των οργάνων και των ιστών. Τα Κύρια Όργανα του Κυκλοφορικού Συστήματος: • Καρδιά: Η καρδιά είναι ένας μυς που λειτουργεί σαν αντλία. Με κάθε παλμό της, στέλνει το αίμα σε όλο το σώμα. Η καρδιά έχει τέσσερις κοιλότητες: δύο κόλπους και δύο κοιλίες. Ο αριστερός κόλπος και η αριστερή κοιλία στέλνουν οξυγονωμένο αίμα στο σώμα, ενώ ο δεξιός κόλπος και η δεξιά κοιλία στέλνουν το αίμα στους πνεύμονες για να πάρει οξυγόνο. • Αρτηρίες: Οι αρτηρίες είναι τα αιμοφόρα αγγεία που μεταφέρουν το οξυγονωμένο αίμα από την καρδιά σε όλα τα μέρη του σώματος. Η μεγαλύτερη αρτηρία είναι η αορτή, που ξεκινά από την καρδιά και διακλαδίζεται για να τροφοδοτήσει με αίμα τα όργανα. • Φλέβες: Οι φλέβες είναι τα αιμοφόρα αγγεία που επιστρέφουν το αίμα πίσω στην καρδιά. Το αίμα στις φλέβες περιέχει διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο πρέπει να αποβληθεί από το σώμα μέσω των πνευμόνων. • Τριχοειδή Αγγεία: Αυτά είναι πολύ λεπτά αιμοφόρα αγγεία που συνδέουν τις αρτηρίες με τις φλέβες. Μέσα από τα τοιχώματά τους γίνεται η ανταλλαγή αερίων και άλλων ουσιών μεταξύ του αίματος και των κυττάρων του σώματος. Πώς Λειτουργεί το Κυκλοφορικό Σύστημα Το κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από δύο βασικούς κύκλους: • Μεγάλη Κυκλοφορία: Η καρδιά στέλνει οξυγονωμένο αίμα από την αριστερή πλευρά της στο υπόλοιπο σώμα. Το αίμα αυτό μεταφέρει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά στα κύτταρα και παίρνει πίσω διοξείδιο του άνθρακα και άχρηστες ουσίες. • Μικρή Κυκλοφορία: Το αίμα από την δεξιά πλευρά της καρδιάς στέλνεται στους πνεύμονες. Εκεί, το αίμα αφήνει το διοξείδιο του άνθρακα και παίρνει οξυγόνο. Το οξυγονωμένο αίμα επιστρέφει στην καρδιά για να ξαναρχίσει ο κύκλος. Η πορεία του αίματος ξεκινάει με το φτωχό σε οξυγόνο αίμα που εισέρχεται στον δεξιό κόλπο της καρδιάς και στη συνέχεια περνά στη δεξιά κοιλία, η οποία το στέλνει στους πνεύμονες. Μετά την οξυγόνωσή του, το αίμα επιστρέφει στην αριστερή πλευρά της καρδιάς και από εκεί μεταφέρεται σε όλο το σώμα. Η Ανταλλαγή Αερίων Η ανταλλαγή των αερίων πραγματοποιείται στα τριχοειδή αγγεία που περιβάλλουν τους ιστούς και τα όργανα, καθώς και στους πνεύμονες. Το οξυγόνο από το αίμα περνά στα κύτταρα για να τα βοηθήσει να παράγουν ενέργεια, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα περνά από τα κύτταρα στο αίμα, για να αποβληθεί από το σώμα μέσω των πνευμόνων. Καρδιακός Παλμός και Σφυγμός Ο καρδιακός παλμός είναι η συνεχής διαδικασία με την οποία η καρδιά αντλεί το αίμα στο σώμα. Ένας καρδιακός παλμός περιλαμβάνει τρία στάδια: 1. Συστολή: Οι κοιλίες της καρδιάς συστέλλονται, και το αίμα στέλνεται από την αριστερή κοιλία στο σώμα (μέσω της αορτής) και από τη δεξιά κοιλία στους πνεύμονες (μέσω της πνευμονικής αρτηρίας). 2. Διαστολή: Οι κοιλίες χαλαρώνουν και γεμίζουν με αίμα που έρχεται από τους κόλπους. 3. Καρδιακή Παύση: Μετά από κάθε συστολή και διαστολή, υπάρχει ένα σύντομο διάστημα ανάπαυσης πριν η καρδιά ξεκινήσει ξανά τον κύκλο. Ο σφυγμός είναι το αποτέλεσμα της πίεσης που δημιουργείται στις αρτηρίες κάθε φορά που η καρδιά αντλεί αίμα. Αυτόν τον σφυγμό μπορούμε να τον αισθανθούμε σε διάφορα σημεία του σώματος, όπως στον καρπό, τον λαιμό ή τον αγκώνα. Σημασία της Καρδιάς Η καρδιά είναι το κεντρικό όργανο του κυκλοφορικού συστήματος και λειτουργεί ασταμάτητα καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Χτυπά περίπου 60-100 φορές το λεπτό, στέλνοντας αίμα σε όλα τα όργανα και τους ιστούς. Η σωστή λειτουργία της καρδιάς είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία μας. Ποιότητα του Αίματος και Προστασία του Κυκλοφορικού Συστήματος Το αίμα μας πρέπει να είναι καθαρό και πλούσιο σε οξυγόνο. Η σωστή διατροφή, η τακτική άσκηση και η αποφυγή βλαβερών συνηθειών όπως το κάπνισμα συμβάλλουν στη διατήρηση ενός υγιούς κυκλοφορικού συστήματος. Για να διατηρούμε το κυκλοφορικό μας σύστημα υγιές: • Ασκηθείτε τακτικά, ώστε να διατηρείται η καρδιά δυνατή. • Τρώτε φρούτα, λαχανικά και τροφές με λίγα λιπαρά. • Αποφεύγετε τροφές με υψηλά επίπεδα χοληστερίνης και αλατιού, που μπορεί να βλάψουν τις αρτηρίες. • Μην καπνίζετε, γιατί το κάπνισμα προκαλεί σοβαρές βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία.

Τι είναι οι δυνάμεις; Η δύναμη είναι μια φυσική έννοια που προκαλεί αλλαγή στην κίνηση ενός αντικειμένου. Αυτό μπορεί να σημαίνει: Αλλαγή ταχύτητας (π.χ. ένα αυτοκίνητο που επιταχύνει). Αλλαγή κατεύθυνσης (π.χ. η μπάλα που αλλάζει πορεία όταν τη χτυπάμε). Επιπλέον, μια δύναμη μπορεί να προκαλέσει παραμόρφωση σε ένα αντικείμενο. Η παραμόρφωση μπορεί να είναι: Προσωρινή, όπως όταν πιέζουμε ένα ελατήριο και επανέρχεται. Μόνιμη, όπως όταν σπάμε ένα κλαδί. Πώς ασκούνται οι δυνάμεις; Οι δυνάμεις ασκούνται με δύο τρόπους: Με επαφή: Όταν ένα αντικείμενο αγγίζει ένα άλλο. Παράδειγμα: όταν σπρώχνουμε ένα ποδήλατο, αλλάζουμε την ταχύτητά του. Από απόσταση: Χωρίς να υπάρχει επαφή. Για παράδειγμα: Βαρυτική δύναμη: Η Γη μας έλκει προς τα κάτω. Μαγνητική δύναμη: Ένας μαγνήτης έλκει ένα μεταλλικό αντικείμενο. Ηλεκτρική δύναμη: Ένα φορτισμένο αντικείμενο μπορεί να έλξει ή να απωθήσει άλλο. Πώς μετράμε τις δυνάμεις; Οι δυνάμεις μετριούνται σε Νιούτον (Ν). Για τη μέτρηση χρησιμοποιούμε το δυναμόμετρο. Τι είναι το δυναμόμετρο; Το δυναμόμετρο είναι ένα όργανο που μετρά τη δύναμη χρησιμοποιώντας την ελαστικότητα. Όταν ασκείται δύναμη στο δυναμόμετρο, ένα ελατήριο τεντώνεται και δείχνει τη δύναμη στην κλίμακα. Μέρη του δυναμόμετρου: Ελατήριο: Τεντώνεται ανάλογα με τη δύναμη. Κλίμακα: Δείχνει πόση είναι η δύναμη σε Νιούτον. Έτσι, καταλαβαίνουμε όχι μόνο πώς ασκούνται οι δυνάμεις, αλλά και πώς μπορούμε να τις μετρήσουμε! Τι είναι η τριβή Η τριβή είναι μια δύναμη που εμφανίζεται όταν δύο επιφάνειες έρχονται σε επαφή και εμποδίζει την κίνηση μεταξύ τους. Δρα πάντα προς την αντίθετη κατεύθυνση της κίνησης και μπορεί να κάνει ένα αντικείμενο να επιβραδύνει ή να σταματήσει. Χωρίς τριβή, δεν θα μπορούσαμε να περπατήσουμε, να γράψουμε ή να κρατήσουμε αντικείμενα. Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η τριβή: Το είδος των επιφανειών: Λείες επιφάνειες έχουν λιγότερη τριβή, ενώ τραχιές επιφάνειες έχουν περισσότερη. Για παράδειγμα, η κίνηση πάνω σε χαλί έχει περισσότερη τριβή από την κίνηση πάνω σε πάγο. Το βάρος του σώματος (ή η δύναμη που πιέζει τις επιφάνειες): Όσο μεγαλύτερο είναι το βάρος ενός αντικειμένου, τόσο περισσότερο πιέζει τις δύο επιφάνειες μεταξύ τους και τόσο μεγαλύτερη είναι η τριβή. Η κατάσταση των επιφανειών: Αν μια επιφάνεια είναι βρεγμένη ή λιπαρή, η τριβή μειώνεται. Από ποιους παράγοντες δεν εξαρτάται η τριβή: Η επιφάνεια επαφής: Η τριβή δεν εξαρτάται από το πόσο μεγάλη ή μικρή είναι η περιοχή που αγγίζουν οι επιφάνειες. Η ταχύτητα της κίνησης: Στις περισσότερες περιπτώσεις, η τριβή παραμένει σχεδόν ίδια ανεξάρτητα από το πόσο γρήγορα κινείται ένα αντικείμενο. Η τριβή είναι απαραίτητη στην καθημερινή μας ζωή, αλλά μπορεί να μας δυσκολέψει όταν προσπαθούμε να μετακινήσουμε βαριά αντικείμενα. Η τριβή μπορεί να είναι είτε επιθυμητή είτε ανεπιθύμητη, ανάλογα με την κατάσταση. Περιπτώσεις όπου η τριβή είναι επιθυμητή: Περπάτημα: Χάρη στην τριβή ανάμεσα στα παπούτσια μας και το έδαφος, μπορούμε να περπατήσουμε χωρίς να γλιστράμε. Γράψιμο: Όταν γράφουμε με μολύβι ή στυλό, η τριβή βοηθά το μολύβι να αφήσει ίχνη στο χαρτί. Οδήγηση: Η τριβή ανάμεσα στα ελαστικά των αυτοκινήτων και τον δρόμο είναι απαραίτητη για να μην γλιστράει το αυτοκίνητο και να μπορεί να σταματήσει. Περιπτώσεις όπου η τριβή είναι ανεπιθύμητη: Μετακίνηση βαρέων αντικειμένων: Η τριβή δυσκολεύει τη μετακίνηση βαριών αντικειμένων πάνω σε τραχιές επιφάνειες. Φθορά μηχανημάτων: Στα μηχανήματα, η τριβή ανάμεσα στα κινούμενα μέρη προκαλεί φθορά και χρειάζονται λιπαντικά για να μειωθεί. Άθλημα σε πάγο: Στο πατινάζ ή στο χόκεϊ επί πάγου, η χαμηλή τριβή είναι επιθυμητή για να κινούμαστε γρήγορα. Όταν υπάρχει πολλή τριβή, μπορεί να μας δυσκολέψει. Συμπερασματικά, η τριβή είναι απαραίτητη σε πολλές δραστηριότητες, αλλά μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα όταν προσπαθούμε να κινήσουμε αντικείμενα ή όταν προκαλεί φθορά. Η τριβή μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί ανάλογα με το τι θέλουμε να επιτύχουμε. Πώς αυξάνουμε την τριβή: Αύξηση της τραχύτητας των επιφανειών: Όταν οι επιφάνειες γίνονται πιο τραχιές, η τριβή αυξάνεται. Για παράδειγμα, τα παπούτσια με αυλακώσεις στη σόλα αυξάνουν την τριβή και μας εμποδίζουν να γλιστράμε. Χρήση υλικών με υψηλή τριβή: Ορισμένα υλικά, όπως το καουτσούκ, έχουν περισσότερη τριβή. Τα ελαστικά των αυτοκινήτων είναι φτιαγμένα από καουτσούκ για να προσφέρουν καλύτερη πρόσφυση στο δρόμο. Πώς μειώνουμε την τριβή: Λίπανση των επιφανειών: Η χρήση λιπαντικών, όπως λάδι ή γράσο, μειώνει την τριβή ανάμεσα σε δύο επιφάνειες. Αυτό βοηθά τα μηχανήματα να λειτουργούν ομαλά χωρίς να φθείρονται. Λείανση των επιφανειών: Όσο πιο λείες είναι οι επιφάνειες, τόσο λιγότερη τριβή υπάρχει. Γι' αυτό τα έπιπλα συχνά τοποθετούνται σε λείες επιφάνειες για να μετακινούνται πιο εύκολα. Η δυνατότητα να αυξάνουμε ή να μειώνουμε την τριβή μας βοηθά σε πολλές καταστάσεις της καθημερινής ζωής, όπως στη μετακίνηση αντικειμένων, στην οδήγηση και στη λειτουργία μηχανών. Πίεση Η πίεση είναι η δύναμη που ασκείται σε μια επιφάνεια ανά μονάδα εμβαδού. Εκφράζεται με τη σχέση: Πίεση = Δύναμη/(Εμβαδόν επιφάνειας) Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η πίεση: Η δύναμη που ασκείται: Όσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη που ασκείται σε μια επιφάνεια, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση. Το εμβαδόν της επιφάνειας: Όσο μικρότερη είναι η επιφάνεια στην οποία ασκείται η δύναμη, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση. Γι' αυτό όταν χρησιμοποιούμε ένα μαχαίρι, η δύναμη συγκεντρώνεται σε μικρή επιφάνεια, και η πίεση είναι υψηλή. Υδροστατική πίεση Η υδροστατική πίεση είναι η πίεση που ασκείται από το βάρος του νερού (ή άλλου υγρού) πάνω σε ένα σώμα που βρίσκεται μέσα στο υγρό. Αυξάνεται καθώς βυθιζόμαστε πιο βαθιά στο νερό, επειδή το βάρος του υγρού πάνω από εμάς αυξάνεται. Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η υδροστατική πίεση: Το βάθος του υγρού: Όσο μεγαλύτερο είναι το βάθος στο οποίο βρισκόμαστε, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση. Η πυκνότητα του υγρού: Όσο πιο πυκνό είναι το υγρό, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που ασκείται. Για παράδειγμα, το θαλασσινό νερό ασκεί μεγαλύτερη πίεση από το γλυκό νερό λόγω της μεγαλύτερης πυκνότητάς του. Η επιτάχυνση της βαρύτητας: Η υδροστατική πίεση αυξάνεται καθώς η βαρύτητα είναι μεγαλύτερη, αλλά στην επιφάνεια της Γης αυτή η επιτάχυνση θεωρείται σταθερή. Ατμοσφαιρική πίεση Η ατμοσφαιρική πίεση είναι η πίεση που ασκείται από το βάρος του αέρα στην επιφάνεια της Γης. Ο αέρας έχει μάζα και το βάρος του ασκεί πίεση στα αντικείμενα που βρίσκονται κάτω από την ατμόσφαιρα. Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η ατμοσφαιρική πίεση: Το υψόμετρο: Όσο μεγαλύτερο είναι το υψόμετρο (δηλαδή όσο πιο ψηλά βρισκόμαστε), τόσο μικρότερη είναι η ατμοσφαιρική πίεση, επειδή το βάρος της στήλης του αέρα μειώνεται. Η θερμοκρασία: Όταν ο αέρας ζεσταίνεται, διαστέλλεται και η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται. Αντίθετα, σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, η πίεση αυξάνεται. Η υγρασία: Όσο περισσότερη υγρασία υπάρχει στον αέρα, τόσο χαμηλότερη είναι η ατμοσφαιρική πίεση, γιατί οι υδρατμοί είναι πιο ελαφριοί από τον ξηρό αέρα. Κάθε μία από αυτές τις πιέσεις παίζει σημαντικό ρόλο στη φυσική μας καθημερινότητα και επηρεάζει φαινόμενα από τη λειτουργία των υγρών μέχρι τις καιρικές συνθήκες.

Στην ιστορία της Δ´ τάξης μάθαμε ότι το 146 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα, ύστερα από μακροχρόνιους πολέμους. Από τα πρώτα χρόνια της κατάκτησής της όμως αντιμετώπισαν πολλές δυσκολίες στη διακυβέρνηση των κατακτημένων πόλεων. Γι’ αυτό, στο πρώτο διάστημα κατοχής της χώρας, εφάρμοσαν ιδιαίτερα σκληρά μέτρα για τη διοίκησή της. Πρώτη φροντίδα των Ρωμαίων ήταν να κρατήσουν τους Έλληνες διχασμένους και να τους εμποδίσουν να συνεργαστούν μεταξύ τους. Γι' αυτό, αμέσως μετά την κατάκτηση, καtάργησαν τα δημοκρατικά πολιτεύματα και τις συμμαχίες των ηττημένων πόλεων-κρατών. Εφάρμοσαν δηλαδή για τη διακυβέρνησή τους το «διαίρει και βασίλευε»1. Βασικό κριτήριο για τον νέο τρόπο διοίκησης κάθε πόλης ήταν η στάση που αυτή είχε τηρήσει στους ελληνορωμαϊκούς πολέμους. Έτσι: •Σε όσες συμμάχησαν μαζί τους ή δεν αντιστάθηκαν στις λεγεώνες2, τούς παραχωρούσαν ανεξαρτησία ή αυτονομία3 και ανέθεταν τη διοίκησή τους σε φιλορωμαίους Έλληνες. •Σε όσες όμως αντιστάθηκαν, φέρθηκαν ανελέητα. Γκρέμισαν τα τείχη τους, άρπαξαν θησαυρούς και έργα τέχνης, επέβαλαν βαρύτατους φόρους, αφόπλισαν και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους τους. Στις πόλεις αυτές εγκατέστησαν μόνιμες ρωμαϊκές φρουρές και ανέθεσαν τη διοίκησή τους σε Ρωμαίους αξιωματούχους. Δυσάρεστες συνέπειες για τους Έλληνες όμως είχε και η διαρκής παρουσία ρωμαϊκού στρατού στον τόπο τους. Οι λεγεώνες τρέφονταν από τα προϊόντα της υπαίθρου και συχνά στρατολογούσαν τους κατοίκους της. Οι πληθυσμοί ένιωθαν ανασφαλείς και φοβισμένοι. Πολλοί εγκατέλειπαν τη γη τους και κατέφευγαν στις πόλεις. Κι εκεί όμως τους περίμεναν η φτώχεια, η διαρκής παρουσία και η απειλή των κατακτητών. 1. Οι Ρωμαίοι κυβερνούν τους Έλληνες 1 «διαίρει και βασίλευε»: χώρισέ τους και κυβέρνησέ τους. 2 λεγεώνα: ρωμαϊκό στρατιωτικό σώμα. 3 αυτονομία: δικαίωμα να διοικούνται με δικούς τους νόμους και άρχοντες. 1. Οι ρωμαϊκές λεγεώνες λεηλατούσαν συχνά την ύπαιθρο. Η υποδούλωση της Ελλάδας έχει δυσάρεστες συνέπειες για τους Έλληνες. Οι Ρωμαίοι, αρχικά, διοικούν τους κατακτημένους με σκληρό τρόπο. Κάθε πόλη αντιμετωπίζεται ανάλογα με τη στάση που τήρησε απέναντί τους. Οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι 11 Α 2. Αιχμάλωτοι Έλληνες δουλεύουν στους ρωμαϊκούς δρόμους. 3. Ο Πολύβιος για την ερήμωση της υπαίθρου «Στην εποχή μας σε ολόκληρη την Ελλάδα επικρατεί απαιδία1 και ολιγανθρωπία. Αυτά ήταν αιτία να ερημωθούν οι πόλεις και να μειωθεί η παραγωγή αγαθών στην ύπαιθρο, μολονότι δεν είχαμε αρρώστιες ούτε υποφέραμε από συνεχείς πολέμους». Πολύβιου, Ιστορίαι 4. Χιλιάδες αιχμάλωτοι Έλληνες και ανεκτίμητα έργα τέχνης μεταφέρθηκαν στη Ρώμη, για να επιδειχθούν στους θριάμβους2 των νικητών στρατηγών. Όλα αυτά δημιούργησαν έντονη δυσαρέσκεια στους Έλληνες, οι οποίοι για πρώτη φορά βρέθηκαν υπόδουλοι σ’ έναν ξένο λαό. Γι’ αυτό πολλές φορές ξεσηκώθηκαν κατά των κατακτητών. Ο ρωμαϊκός στρατός όμως κατέπνιγε αυτές τις εξεγέρσεις και τι- μωρούσε σκληρά αυτούς που θεωρούσε πρωταίτιους.

Αναγέννηση εμφανίστηκε πρώτα στην περιοχή της Βόρειας Ιταλίας και μέσα σε δυο αιώνες διαδόθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Κατά την Αναγέννηση οι άνθρωποι του πνεύματος στράφηκαν στη μελέτη του αρχαίου ελληνικού και του ρωμαϊκού πολιτισμού. Σ' αυτό βοήθησαν σημαντικά και Έλληνες λόγιοι, που κατέφυγαν στη Δυτική Ευρώπη αμέσως μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453). Ένα κίνημα της Αναγέννησης, που εμπνεύσθηκε από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, ήταν ο Ουμανισμός (Ανθρωπισμός). Οι Ουμανιστές, πιστεύοντας στην αξία της γνώσης, έδωσαν έμφαση στον άνθρωπο και στις δυνατότητές του. Η διάδοση των ιδεών του Ουμανισμού διευκολύνθηκε πολύ από την εφεύρεση της τυπογραφίας. Την εποχή αυτή τέχνες, όπως η ζωγραφική, η γλυπτική και η αρχιτεκτονική, γνωρίζουν μεγάλη άνθιση. Μεγάλες μορφές της Αναγέννησης ήταν οι ζωγράφοι Σάντρο Μποτιτσέλι, Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Μιχαήλ Άγγελος και Ραφαήλ καθώς και ο αρχιτέκτονας Φίλιππος Μπρουνελέσκι. Σπουδαία προσωπικότητα ήταν και ο Ολλανδός θεολόγος και φιλόλογος Έρασμος, που θεωρούσε ως αρετές την καλοσύνη και την ανοχή. Την αγάπη για τα ανθρώπινα δημιουργήματα διέδωσε με τα έργα του ο Άγγλος θεατρικός συγγραφέας Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Στην Ισπανία διακρίθηκαν ο Μιχαήλ Θερβάντες με το μυθιστόρημα «Δον Κιχώτης» κι ο ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή Ελ Γκρέκο (Ο Έλληνας). Χάρτης Εξωτερικός Σύνδεσμος Εκτός όμως από τα γράμματα και τις τέχνες, αναπτύχθηκαν και οι επιστήμες. Την περίοδο της Αναγέννησης διατυπώθηκαν οι αστρονομικές θεωρίες του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου, ενώ βελτιώθηκε πολύ η ανατομία και η ιατρική. Εξωτερικός Σύνδεσμος Εξωτερικός Σύνδεσμος Στις αρχές του 16ου αιώνα (1517) με τη Θρησκευτική Μεταρρύθμιση οι νέες αυτές ιδέες άρχισαν να επηρεάζουν και τη θρησκεία. Η πρώτη φάση της ονομάζεται Προτεσταντική Μεταρρύθμιση. Οι Προτεστάντες, με επικεφαλής τον Γερμανό μοναχό Μαρτίνο Λούθηρο, εναντιώθηκαν στην εξουσία του Πάπα και στις καταχρήσεις της και δημιούργησαν ξεχωριστή γερμανική εκκλησία. Παρόμοιες ήταν οι εξελίξεις στην Αγγλία αλλά και στην Ελβετία, με πρωτεργάτη τον Ιωάννη Καλβίνο. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αντέδρασε στην Προτεσταντική Μεταρρύθμιση με την Καθολική Μεταρρύθμιση, προσπαθώντας με μια σειρά από μέτρα, όπως για παράδειγμα την ίδρυση θρησκευτικών ταγμάτων, να φέρει και πάλι τους Προτεστάντες με το μέρος της. Την περίοδο της Αναγέννησης συχνοί ήταν οι πόλεμοι μεταξύ Προτεσταντών και Καθολικών. Από την άλλη πλευρά όμως, ενισχύθηκε η πίστη στη λογική και στην αυτονομία του ανθρώπου ενώ αναπτύχθηκε, κυρίως στο αγγλικό πολιτικό σύστημα, η αρχή της αντιπροσωπευτικής εξουσίας.

Η Γέννηση του Ιησού Χριστού: Η Ιστορία της Θείας Ενσάρκωσης Η ώρα της γέννησης του Χριστού πλησίαζε. Η Παρθένος Μαρία, κουβαλώντας τον Υιό του Θεού, βρισκόταν στην τελική φάση της εγκυμοσύνης της. Εκείνη την εποχή, ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος είχε εκδώσει διάταγμα, διατάσσοντας την απογραφή όλων των υπηκόων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Κάθε πολίτης έπρεπε να επιστρέψει στον τόπο καταγωγής του για να καταγραφεί. Ο Ιωσήφ, καταγόμενος από τη φυλή του Ιούδα, αναγκάστηκε να ταξιδέψει με την έγκυο Μαρία από τη Ναζαρέτ στη Βηθλεέμ, την πόλη του Δαβίδ. Η απόσταση ήταν μεγάλη – περίπου 120-140 χιλιόμετρα. Το ταξίδι ήταν επίπονο, ειδικά για τη Μαρία, καθώς πλησίαζε η στιγμή του τοκετού. Όμως, η απόφαση ήταν αναπόφευκτη, και το ζευγάρι ακολούθησε τη διαταγή, φτάνοντας εξαντλημένο στη μικρή πόλη της Βηθλεέμ. Όταν έφτασαν, η πόλη ήταν γεμάτη από ανθρώπους που είχαν συγκεντρωθεί για την απογραφή. Παρά τις προσπάθειές τους, δεν βρήκαν κατάλυμα, και έτσι αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε ένα ταπεινό σπήλαιο, το οποίο χρησίμευε ως στάβλος για τα ζώα. Εκεί, σε αυτό το απλό και φτωχικό περιβάλλον, γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας του κόσμου. Η Μαρία, με τρυφερότητα, τον σπαργάνωσε και τον τοποθέτησε στη φάτνη, ένα ταπεινό κρεβάτι φτιαγμένο από άχυρα, ενώ ο Ιωσήφ στεκόταν δίπλα της, προσπαθώντας να προσφέρει όσο περισσότερη ασφάλεια και φροντίδα μπορούσε. Εκείνη τη νύχτα, λίγο έξω από τη Βηθλεέμ, μερικοί βοσκοί αγρυπνούσαν, προσέχοντας τα κοπάδια τους κάτω από τον νυχτερινό ουρανό. Ξαφνικά, ένας άγγελος του Κυρίου εμφανίστηκε μπροστά τους μέσα σε ένα εκθαμβωτικό φως, και τους γέμισε με δέος και τρόμο. Ο άγγελος όμως τους καθησύχασε λέγοντας: — Μη φοβάστε. Σας φέρνω χαρμόσυνα νέα για όλο τον κόσμο: Σήμερα, στη Βηθλεέμ, γεννήθηκε ο Σωτήρας σας, ο Χριστός, ο Κύριος. Θα τον βρείτε τυλιγμένο σε σπάργανα και ξαπλωμένο σε μια φάτνη. Οι βοσκοί, γεμάτοι ενθουσιασμό, έσπευσαν να δουν το νεογέννητο. Όταν έφτασαν στο σπήλαιο, έσκυψαν μπροστά στο βρέφος, προσφέροντας την αγάπη και τον σεβασμό τους. Στη συνέχεια, διέδωσαν παντού το χαρμόσυνο μήνυμα για τη γέννηση του Μεσσία. Ο Ιωσήφ και η Μαρία παρέμειναν στη Βηθλεέμ μετά τη γέννηση του Ιησού, βρίσκοντας τελικά ένα σπίτι για να μείνουν. Περνώντας περίπου 1,5 με 2 χρόνια, μια νέα επίσκεψη σηματοδότησε την αναγνώριση της θείας υπόστασης του Ιησού. Οι σοφοί μάγοι από την Ανατολή, που είχαν δει ένα λαμπρό αστέρι στον ουρανό, ακολούθησαν το σημάδι του Θεού για να βρουν και να προσκυνήσουν τον νεογέννητο Βασιλιά. Δεν είναι γνωστό πόσοι μάγοι έφτασαν στη Βηθλεέμ, όμως γνωρίζουμε ότι έφεραν τρία πολύτιμα δώρα: χρυσό, λιβάνι και σμύρνα, συμβολίζοντας τη βασιλική, θεϊκή και θυσιαστική φύση του Ιησού Χριστού. Όταν βρήκαν τον Ιησού, τον προσκύνησαν με σεβασμό και πίστη, προσφέροντας τα δώρα τους. Έτσι, ολοκληρώθηκε η ιστορία της γέννησης του Ιησού Χριστού, μιας γέννησης που σήμανε την αρχή μιας νέας εποχής για την ανθρωπότητα, φέρνοντας ελπίδα, σωτηρία και φως σε έναν κόσμο γεμάτο ανάγκη για πνευματική λύτρωση.

Με τον όρο κλιματική αλλαγή αναφερόμαστε στη μεταβολή του παγκοσμίου κλίματος και ειδικότερα σε μεταβολές των μετεωρολογικών συνθηκών που εκτείνονται σε μεγάλη χρονική κλίμακα. Τέτοιου τύπου μεταβολές περιλαμβάνουν στατιστικά σημαντικές διακυμάνσεις ως προς τη μέση κατάσταση του κλίματος ή τη μεταβλητότητά του, που εκτείνονται σε βάθος χρόνου δεκαετιών ή περισσότερων ακόμα ετών. Οι κλιματικές αλλαγές οφείλονται σε φυσικές διαδικασίες, καθώς και σε ανθρώπινες δραστηριότητες με επιπτώσεις στο κλίμα, όπως η τροποποίηση της σύνθεσης της ατμόσφαιρας. Στη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές (UNFCC), η κλιματική αλλαγή ορίζεται ειδικότερα ως η μεταβολή στο κλίμα που οφείλεται άμεσα ή έμμεσα σε ανθρώπινες δραστηριότητες, διακρίνοντας τον όρο από την κλιματική μεταβλητότητα που έχει φυσικά αίτια.[1] Τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της υπερκατανάλωσης προϊόντων του πρωτογενή τομέα, της αλόγιστης υπερκατανάλωσης των φυσικών πόρων και την αύξηση του πληθυσμού της Γης υποβαθμίστηκε το φυσικό περιβάλλον με αποτέλεσμα να υπάρχει μια ανισορροπία μεταξύ των χωρών του ανεπτυγμένου και αναπτυσσόμενου κόσμου. Παγκόσμιος σκοπός των κρατών, φορέων και συλλόγων είναι η συνεργασία μεταξύ τους για την αειφόρο ανάπτυξη σε όλα τα γεωγραφικά επίπεδα και την καταπολέμηση της ανισότητας σε διεθνές επίπεδο. Ταυτόχρονα, είναι χαρακτηριστικό ότι έχει αναπτυχθεί ένα παγκόσμιο κίνημα που ζητά την ισοκατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και την κλιματική δικαιοσύνη.[2] Σύμφωνα με ανακοίνωση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού το 2020, η θερμοκρασία θα συνεχίσει να ανεβαίνει σε παγκόσμιο επίπεδο για τα επόμενα 5 χρόνια, και το ενδεχόμενο προσωρινής αύξησης κατά περισσότερο από 1,5 βαθμό Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, είναι ισχυρό.[3] Οι κυριότεροι παράγοντες των φυσικών κλιματικών αλλαγών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα] Αν και υπάρχει συμφωνία μεταξύ των επιστημόνων ως προς το ότι στους παράγοντες αποδίδεται ο επηρεασμός των χαρακτηριστικών του ισοζυγίου ενέργειας μέσω της θερμοκρασιακής ισορροπίας, εντούτοις υπάρχουν διάφορες προτάσεις ως προς του πιθανούς παράγοντες. Πάντως αυτοί μπορεί να διακριθούν είτε σε ενδογενείς ή εξωγενείς, αναφορικά με το κλιματικό σύστημα. Εξαιρουμένου του ανθρώπινου παράγοντα και αδιακρίτως με το εάν πρόκειται για ενδογενούς ή εξωγενούς προέλευσης, οι υπόλοιποι κυριότεροι παράγοντες κατά τον Μαχαίρα, είναι οι μετακινήσεις των ηπείρων στην επιφάνεια της γης, οι ηφαιστειακές εκρήξεις, οι μεταβολές της ηλιακής δραστηριότητας, και οι ανωμαλίες στην γήινη κίνηση.[4]

Το μυοσκελετικό σύστημα Το μυοσκελετικό σύστημα αποτελεί το κινητικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού. Τα διάφορα συστήματα του οργανισμού συνδέονται μεταξύ τους ανατομικά και λειτουργικά και με την επίδραση του νευρικού συστήματος και των ορμονών εμφανίζουν τον ανθρώπινο οργανισμό ως ενιαίο σύνολο. Τα συστήματα αποτελούν άθροισμα οργάνων, τα οποία έχουν κοινή καταγωγή και συνεργάζονται μεταξύ τους για την πραγματοποίηση μιας κοινής λειτουργίας. Οι βασικοί ιστοί, οι οποίοι αποτελούν τα όργανα του μυοσκελετικού συστήματος, είναι: 1) ο ερειστικός ιστός ο οποίος διακρίνεται στο: συνδετικό ιστό χονδρικό ιστό και στον οστίτη ιστό 2) ο μυϊκός ιστός Τα όργανα που αποτελούνται από ερειστικό ιστό είναι τα οστά και οι αρθρώσεις, οι οποίες συνδέουν μεταξύ τους τα οστά σχηματίζοντας τον ανθρώπινο σκελετό. Από μυϊκό ιστό αποτελούνται οι μύες. Τα οστά σχηματίζουν ένα σύστημα από μοχλούς οι οποίοι πολλαπλασιάζουν τις δυνάμεις που δημιουργούνται με τη συστολή των μυών μετατρέποντάς τις σε σωματικές κινήσεις. I. Οστίτης ιστός - σκελετικό σύστημα Ο οστίτης ιστός είναι από τους σκληρότερους ιστούς του ανθρώπινου σώματος και μετά το χόνδρο ο πιο ανθεκτικός στις πιέσεις. Καθώς αποτελεί το κύριο συστατικό του ώριμου σκελετού, υποβαστάζει τη μυϊκή μάζα, προστατεύει ζωτικά όργανα, όπως αυτά που περιέχονται στην κρανιακή και θωρακική κοιλότητα, και περικλείει το μυελό των οστών, όπου παράγονται τα κύτταρα του αίματος. Τα οστά επίσης χρησιμεύουν ως αποθήκη ασβεστίου, φωσφόρου και άλλων ιόντων, τα οποία μπορούν να αποδεσμεύουν ή να αποθηκεύουν με ελεγχόμενο τρόπο, ώστε να διατηρείται σταθερή η συγκέντρωση αυτών των σπουδαίων ιόντων στα υγρά του σώματος. α. Ο σκελετός του ανθρώπου Ο σκελετός του ανθρώπου διαιρείται στο σκελετό του κορμού και στο σκελετό των άκρων (Εικ. 6.1). Ο σκελετός του κορμού Υποδιαιρείται: i) στο σκελετό της κεφαλής, ii) στη σπονδυλική στήλη και iii) στο σκελετό του θώρακα. 24-0573.indd 113 13/7/2021 2:18:11 µµ 114 κεφάλαιο 6ο i) Ο σκελετός της κεφαλής περιλαμβάνει τα οστά του εγκεφάλου και του προσωπικού κρανίου. Τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου είναι οκτώ, τέσσερα μονά και δύο διπλά. Μονά είναι το μετωπιαίο, το ινιακό, το σφηνοειδές και το ηθμοειδές. Διπλά είναι το κροταφικό (δεξιό-αριστερό) και το βρεγματικό (δεξιό-αριστερό) (Εικ. 6.2). Το προσωπικό κρανίο περιέχει την αρχή του αναπνευστικού και του πεπτικού συστήματος, γι’ αυτό ονομάζεται και σπλαγχνικό κρανίο. Αποτελείται από 14 οστά που είναι τα δύο δακρυϊκά, τα δύο ρινικά, οι δύο κάτω ρινικές κόγχες, η μονή ύνιδα, οι δύο άνω γνάθοι, τα δύο ζυγωματικά, τα δύο υπερώια και η μονή κάτω γνάθος, το μόνο κινητό οστό της κεφαλής. Η κάτω γνάθος αρθρώνεται με τα κροταφικά οστά και σχηματίζει την κροταφογναθική διάρθρωση. Τα οστά του προσωπικού κρανίου μαζί με μερικά οστά της βάσης του κρανίου σχηματίζουν οστέινες κοιλότητες, οι οποίες είναι: οι δύο οφθαλμικοί κόγχοι (δεΕικόνα 6.2 Ο σκελετός του κρανίου από τα πλάγια. Διακρίνονται τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου. Ινιακό Σφηνοειδές Κροταφικό Βρεγματικό Μετωπιαίο 24-0573.indd 114 13/7/2021 2:18:12 µµ το μυοσκελετικό σύστημα 115 Εικόνα 6.3 Ο σκελετός του κρανίου από πρόσθια άποψη. Διακρίνονται τα οστά του σπλαχνικού κρανίου. ξιός-αριστερός), η ρινική κοιλότητα και η στοματική κοιλότητα (Εικ. 6.3). ii) Η σπονδυλική στήλη αποτελεί τον κύριο στηρικτικό σκελετικό άξονα του σώματος. Μ’ αυτή στηρίζεται η κεφαλή και ο κορμός, το δε βάρος τους μεταβιβάζεται με τα οστά της λεκάνης στα κάτω άκρα. Στο εσωτερικό της σπονδυλικής στήλης (σπονδυλικός σωλήνας) φιλοξενείται, προστατευόμενος από αυτήν ο νωτιαίος μυελός. Οφθαλμικός κόγχος κάτω γνάθος άνω γνάθος ζυγωματικό ρινική κοιλότητα 24-0573.indd 115 13/7/2021 2:18:12 µµ 116 κεφάλαιο 6ο Εικόνα 6.4 Η σπονδυλική στήλη του ανθρώπου. 1. Αυχενικοί σπόνδυλοι 2. Θωρακικοί σπόνδυλοι 3. Οσφυϊκοί σπόνδυλοι 4. Ιερό οστό 5. Σπόνδυλοι του κόκκυγα. Η σπονδυλική στήλη αποτελείται από 33-34 βραχέα οστά, τους σπονδύλους, τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο με την παρεμβολή ενός χόνδρινου δίσκου, του μεσοσπον - δύλιου δίσκου. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι έχουν αρκετή ελαστικότητα, απορροφούν τα τραντάγματα και προσδίδουν ευκαμψία. Η σπονδυλική στήλη εμφανίζει πέ - ντε μοίρες: την αυχενική, τη θωρα - κική, την οσφυϊκή, την ιερή και την κοκκυγική, καθεμιά από τις οποίες αποτελείται από ορισμένο αριθμό σπονδύλων. Έτσι, ανάλογα με τη μοί - ρα, διακρίνουμε επτά αυχενικούς, δώδεκα θωρακικούς, πέντε οσφυ - ϊκούς, πέντε ιερούς και τρεις-τέσ - σερις κοκκυγικούς σπονδύλους. Οι αυχενικοί, θωρακικοί και οσφυϊ - κοί σπόνδυλοι είναι ανεξάρτητοι και ονομάζονται γνήσιοι σπόνδυλοι. Οι ιεροί και κοκκυγικοί έχουν συνοστε - ωθεί και σχηματίζουν αντίστοιχα ενι - αία οστά, το ιερό οστό και τον κόκ - κυγα, γι’ αυτό και ονομάζονται νόθοι σπόνδυλοι (Εικ. 6.4). iii) Ο σκελετός του θώρακα απο - τελείται από το στέρνο, τους δώδε - κα θωρακικούς σπονδύλους και τα δώδεκα ζεύγη πλευρών που εκτεί - νονται μεταξύ σπονδυλικής στήλης και στέρνου (Εικ. 6.5). Ο θώρακας στο σύνολό του έχει σχήμα κώνου αποπλατυσμένου από μπροστά προς τα πίσω. Εμφανίζει τρεις διαστάσεις (διαμέτρους): την κάθετη, την εγκάρσια και την προσθιοπίσθια, οι οποίες μεταβάλλονται στις διάφο - ρες φάσεις των αναπνευστικών κινή - σεων. Αποτελεί μια οστέινη κοιλότη - τα μέσα στην οποία προστατεύονται πολύτιμα όργανα όπως η καρδιά, οι πνεύμονες, μεγάλα αγγεία και νεύρα.

Related quizzes

Related quizzes