Ο άνθρωπος που αναζητά την αγάπη θα ανακαλύψει ότι η αγάπη είναι υπομονετική. Η αγάπη περιμένει. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι κάθεται παθητικά για πάντα, αν χρειαστεί, μέχρι το άτομο να ωριμάσει. Η αγάπη είναι δραστήρια, όχι παθητική. Εμπλέκεται αδιάκοπα στη διαδικασία ν' ανοίγει καινούργιες πόρτες και παράθυρα, ώστε φρέσκιες ιδέες και ερωτήματα να γίνουν αποδεκτά. Μοιράζεται τη γνώση και προσφέρει την πειραματική βάση, για να δοκιμάσει κάποιος αυτά που έμαθε. Στρώνει ένα ορεχτικό, γοητευτικό, καλοφαγάδικο τραπέζι, αλλά δεν μπορεί να αναγκάσει κανέναν να φάει. Αφήνει στον καθένα την ελευθερία να επιλέξει και ν' απορρίψει, ανάλογα με το γούστο του. Η αγάπη προσφέρει τον εαυτό της σ' ένα αδιάκοπο συμπόσιο, για να τραφούμε, ξέροντας ότι όσο πιο πολύ ο καθένας δοκιμάζει, όσο πιο πολλά τρώει κι αφομοιώνει, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ενεργητικότητά του. Αλλά δεν μπορεί να φάει κάποιος υπερβολικά. Το μόνο που μπορεί είναι να έχει περισσότερα να προσφέρει, όταν οι άλλοι θα έρθουν στο συμπόσιό του. Το δυναμικό της αγάπης είναι απεριόριστο.

Αποκαλυπτικά, δυσάρεστα για τον εξεταστικό μηχανισμό του Λυκείου, είναι τα αποτελέσματα έρευνας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα, με θέμα την αξιολόγηση της Έκθεσης στις Γενικές εξετάσεις. Η πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη, που έγινε για πρώτη φορά, επί των κειμένων της Έκθεσης στις Γενικές εξετάσεις, ανέδειξε ότι οι υποψήφιοι προβάλλουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, ιδέες και αξίες, όχι επειδή πιστεύουν σε αυτές, αλλά επειδή γίνονται αποδεκτές και επιβραβεύονται από το σύνολο των βαθμολογητών. Όπως αναφέρουν οι έρευνες, πρόκειται για μια διαδικασία που "καλλιεργεί ένα κλίμα υποκρισίας ή ιδεολογικού κομφορμισμού από την πλευρά των νέων". Από τη μελέτη των γραπτών προέκυψε το συμπέρασμα ότι οι υποψήφιοι, προκειμένου να ακολουθήσουν την "πεπατημένη" στο μάθημα της Έκθεσης, για να πετύχουν υψηλή βαθμολογία, "έχουν υποστεί ένα είδος ιδεολογικής αλλοτρίωσης" από τη συνεχή αποδοχή συγκεκριμένων ιδεών που αποστηθίζουν και παραθέτουν και ότι "όλος ο προβληματισμός τους κινείται σε ανάλογα πλαίσια". Και οι αναλυτές καταλήγουν στο προφανές συμπέρασμα ότι αυτό το γεγονός μπορεί να τους αποφέρει πρόσκαιρα οφέλη(εισαγωγή στο πανεπιστήμιο)είναι όμως άκρως ανησυχητικό ως στάση ζωής.

Λέγεται ότι οι λέξεις είναι φράχτες που μας προστατεύουν από την πραγματικότητα, αλλά σαν φράχτες μας περιορίζουν κιόλας. Οι λέξεις βάζουν τα πράγματα στη φυλακή ή, όπως ο Σοπενχάουερ έχει γράψει, όταν οι ιδέες γίνουν λέξεις, πεθαίνουν. Με αυτή του τη ρήση ο Γερμανός φιλόσοφος υποδεικνύει την αρχέγονη αδυναμία των ανθρώπων να συνεννοηθούν με άλλο τρόπο πέρα από τη γλώσσα τους. Θλιβερό μα όχι παράλογο. Εξάλλου, αν η γλώσσα μπορούσε να τα εκφράσει όλα, τι νόημα θα είχε η ποίηση που η απεραντοσύνη της, συνήθως, ανακαλύπτεται ανάμεσα στα λευκά διάκενα των στίχων; Αυτό που αιωρείται, ουδέποτε ό,τι εκφράζεται, έχει λόγο ύπαρξης στον ποιητικό λόγο. Γι' αυτό και η ποίηση μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή εξέγερσης ενάντια στα όρια που οι ίδιες οι λέξεις μας θέτουν. Και ας μην ξεχνάμε, εστίες εξέγερσης μπορούν να δημιουργηθούν παντού και για οποιονδήποτε λόγο. Η ποίηση καιροφυλακτεί παντού, φθάνει να έχει κανείς τη θέληση και την όρεξη να την απολαύσει.

Τα διαβάζουμε πια τώρα κάθε εβδομάδα στις εφημερίδες: ομάδες οπλισμένες με λοστούς προκαλούν επεισόδια στα γήπεδα, παρέες ακαθόριστης ιδεολογίας διακόπτουν συναυλίες ποπ. Τα μέρη όπου παραδοσιακά ο κόσμος πάει, για να αποτοξινωθεί, γίνονται πεδία μαχών και θυμίζουν στον Ιταλό αναγνώστη τα περίχωρα της Βία Λάργκα στο Μιλάνο ή τον πετροπόλεμο στη Βάλτε Τζούλια της Ρώμης. Με άλλα λόγια, εκτός από τον εξτρεμισμό των άκρων, υπάρχει τώρα κι ένας εξτρεμισμός του κέντρου, και όπου υπάρχει εξτρεμισμός, παντού, δεν μπορεί παρά να επιθυμεί κανείς την εμφάνιση μιας νέας πατρικής φυσιογνωμίας που να' ναι διατεθειμένη να επαναφέρει την τάξη και την αρμονία. Έτσι, δεν πρέπει να απορρίπτουμε καθόλου την υπόθεση μήπως αυτές οι υπερβολές είναι έργο προβοκατόρων. Μόνο που η υπόθεση αυτή θα ήταν ακόμη πολύ επιφανειακή, μιας και δεν εξηγεί, γιατί ακριβώς σ' αυτόν το χώρο μπορεί και ριζώνει η πρόκληση.

Μας αρέσει να επαναλαμβάνουμε ότι την εποχή που οι πρόγονοί μας έχτιζαν Παρθενώνες , οι σημερινοί πολιτισμένοι λαοί ζούσαν σε σπηλιές. Συγχρόνως, όμως, δεν μπορούμε να μην παραδεχτούμε ότι εκείνοι γνωρίζουν τους αρχαίους πολύ καλύτερα απ' όσο εμείς. Το αποδίδουμε αυτό στην ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού μας συστήματος, το οποίο είναι αλήθεια πως κάνει ό,τι μπορεί, για να αποξενώσει τα Ελληνόπουλα από τους αρχαίους. Αλλά το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνο. Η βαθύτερη αιτία είναι ότι από καταβολής ελληνικού κράτους, οι αρχαίοι καλούνται μονίμως να εξοπλίσουν με επιχειρήματα την επίσημη "εθνική" ιδεολογία. Από την πνευματική σκευή τους επιλέγουμε τα όπλα εκείνα που είναι(ή νομίζουμε ότι είναι)πρόσφορα, για να αποδειχτεί η ενότητα του "ελληνοχριστιανικού πολιτισμού" και να δοθεί κύρος σε πατριωτικές παραινέσεις ή σε μια εντελώς συμβατική ηθικολογία. Τίποτε άλλο δεν μας ενδιαφέρει. Πουθενά αλλού στον κόσμο οι αρχαίοι Έλληνες δεν προσεγγίζονται τόσο στενά, σε τελική ανάλυση παραμορφωτικά, όσο στην Ελλάδα. Έτσι, από τον Αισχύλο μάθαμε μόνο το πατριωτικό "ὦ παῖδες Ἑλλήνων, ἴτε". Απ' όλον τον Σωκράτη κρατήσαμε μόνο εκείνο το κομφορμιστικό, ότι πρέπει να υπακούμε στους νόμους, ακόμη κι όταν είναι άδικοι. Ο Θουκυδίδης μας ενδιαφέρει μόνο για τον ηθικοπλαστκό "Επιτάφιο". Ο Ευριπίδης μας ενοχλεί με τον σκεπτικισμό του και ο Πλάτωνας μας απασχολεί μόνο στο βαθμό που ο ιδεαλισμός του θεωρείται ότι συνάδει με τη χριστιανική ιδεολογία. Ο Αριστοφάνης μας φαίνεται υπερβολικά άσεμνος, εκτός αν μιλάει για την ειρήνη ενώ τον Αριστοτέλη τον αναγνωρίζουμε γενικά ως μεγάλο πνεύμα, αλλά δεν ξέρουμε γιατί.

Σε κεντρικούς ή ημικεντρικούς δρόμους, στον πρώτο συνήθως όροφο λίγο καταθλιπτικών πολυκατοικιών, χωρίς ούτε ένα λουλούδι στα μπαλκόνια τους, διαβάζει κανείς την επιγραφή "Οικοτροφείο ηλικιωμένων". Οι συνήθως στεγνοί τοίχοι των πολυκατοικιών γίνονται ακόμη στεγνότεροι στις πολυκατοικίες αυτές , σχεδόν απαγορευτικοί για ένα χαμόγελο ή μια ελπίδα που, ακόμη και παράλογα θα μπορούσε ν' ανθίσει για τους τροφίμους τους. Διακρίνεις πίσω από τα παράθυρά τους κάτι απεγνωσμένα γεροντικά κεφαλάκια, που τώρα το καλοκαίρι προσπαθούν να δημιουργήσουν λίγη δροσιά στον χώρο τους κρατώντας μισάνοιχτη την μπαλκονόπορτα. Βέβαια, μαζί με τη όση δροσιά "μπουκάρει" και το καυσαέριο, καθώς πρόκειται για πολυκατοικίες πάνω σε διασταυρώσεις δρόμων με φανάρια. Δεν ξέρω ποιον βαραίνει η αμαρτία, αλλά σίγουρα είναι η σοβαρότερη, να υποχρεώνεται οποιοσδήποτε να αποχαιρετά τη ζωή μέσα σε φασαρία, κίνηση, γκρίζους τοίχους. Θα αισθάνεται αναμφίβολα πως, αντί η ψυχή του να ελευθερωθεί μέσα στη γαλήνη μιας υπαίθριας ανοιχτής συνθήκης, θα εγκλωβιστεί μέσα στην ασφυξία του χώρου που τον περιβάλλει.