Қазақстан Республикасы

Қазақстан Республикасындағы отбасы құқығының қайнар көздері. 1-сабақ Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабында: «Неке мен отбасы, ана мен әке және бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың етене құқығы әрі міндеті. Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті» делінген. Осы конституциялық норма – барлық отбасы құқығы жүйесінің негізі. Отбасылық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасы құқығы деп аталады. 2011 жылғы 26 желтоқсанда Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» Кодексі қабылданды. Осы Кодекс ерлі-зайыптылық (отбасылық) қатынастарды реттеудің мақсаттарын, міндеттерін, қағидаттарын және құқықтық негіздерін айқындайды, Қазақстан Республикасының мемлекеттік әлеуметтік саясатының басымдығы ретінде дамытуды айқындай отырып, отбасының құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар «Баланың құқықтары туралы» (2002 ж.), «Отбасы үлгісіндегі балалар ауылы және жасөспірімдер үйлері туралы» (2000 ж.), «Кәмелетке толмағандар арасындағы құқықбұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуының алдын алу туралы» (2004 ж.) Заңдардың маңызы зор. Отбасын құрудың негізі – неке. Отбасының толық және толық емес түрлері болады. Толық отбасында ата-анасы, балалары және әдетте, әкесі жағынан да, шешесі жағынан да атасы мен әжесі болады. Толық емес отбасы балалардың ата-анасының біреуінің ғана болуымен сипатталады. Бұл ретте балалардың ата-аналары ажырасқан болса, балалары қарамағында қалған ата-анаға екінші жағы балаларды және еңбекке жарамсыз зайыбын (ерін) бағып-қағу үшін алимент төлейді. Егер ерлі-зайыптылардың біреуі қайтыс болып, екіншісінің қарамағында кәмелетке толмаған балалары қалса, онда оған мемлекет жәрдемақы ретінде материалдық көмек көрсетеді. Сөйтіп, толық және толық емес отбасы да тең жағдайда заң және мемлекет арқылы қорғалады. Отбасы құқығы – отбасы қатынастарын реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Қазақстан Республикасы көпбалалы отбасыларға ерекше көңіл бөледі. Бүгінде төрт және одан да көп баласы бар отбасылар көпбалалы болып саналады. «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Кодекс отбасылық құқық принциптерін бекітеді: ер мен әйелдің ерікті некесі; отбасындағы ерлі-зайыптылар құқықтарының теңдігі; отбасының ісіне біреудің өз бетінше араласуына жол бермеу; отбасындағы мәселелерді өзара келісім бойынша шешу; балаларды отбасында тәрбиелеудің басымдылығы, олардың өсуі мен әл-ауқатына қамқорлық жасау; отбасының кәмелетке толмаған, қарт және еңбекке жарамсыз мүшелерінің құқықтары мен мүдделерін басымдықпен қорғау; отбасы мүшелерінің өз құқықтарын кедергісіз жүзеге асыруын қамтамасыз ету, осы құқықтарды сот арқылы қорғау мүмкіндігі; отбасының барлық мүшесінің салауатты өмір салтын қолдау. Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын орталық атқарушы орган – Балалардың құқықтарын қорғау саласындағы Қазақстан Республикасының уәкілетті органы. Неке мен отбасын қорғау екі түрде жүзеге асырылады: юрисдикциялық және бейюрисдикциялық. Бірінші түрі – отбасының құқығын бұзылған немесе талас құқықтарды қорғау жөніндегі өкілетті мемлекеттік органдарды тарту арқылы қорғау. Бұлар – сот, прокурор, Азаматтық хал актілерін тіркеу органдары, қамқоршылық органдары, ішкі істер органдары. Екінші түрі – отбасының құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі ұйымдар мен азаматтардың іс-әрекеттері. Азаматтар бұл әрекеттерді мемлекеттік органдардан көмек сұрамай-ақ өздері іске асырады. Мұндай іс-әрекеттер құқықты өз бетінше қорғау деп аталады. Мемлекеттік билік органдарына отбасының жеке істеріне араласуға тыйым салынған. Отбасы мүшелеріне баланы қалай тәрбиелеу, тіл алмаған балаларға қандай жаза қолдану, отбасылық бюджетті қалыптастыру және тағы басқалар туралы бұйрық беруге ешкімнің құқығы жоқ. Осылайша отбасының ішкі құрылымы құқықтық реттеуден тыс қалады және моральдық принциптерге негізделеді. Отбасы – бір-бірімен мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен міндеттер арқылы байланысқан адамдар тобы. Олар некеге тұру, туыстық, асырап алу немесе балаларды тәрбиеге алудың басқа да формалары арқылы туындайды. Неке – ерлі-зайыптылар арасындағы мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен міндеттерді туғызатын, отбасын құру мақсатында заңнамада белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және толық келісімімен жасалған еркек пен әйел арасындағы тең құқықты одақ. Туыстық – бір-бірінен немесе ортақ ата-бабадан тарайтын тұлғалардың тығыз байланысы.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері

Қазақстан

Қазақстан тарихы ҰБТ

Қазақстан жеріндегі ежелгі адамдарға кіріспе - Starter Quiz

Қазақстан тарихы картасымен танысу - Starter Quiz

Қазақстан тарихы 2019 тест 5003 нұсқа

Related quizzes

Related quizzes